Bilgisayar virüsleri denince aklınıza tek bir tür gelebilir. Gerçekte onlarca farklı zararlı yazılım (malware) türü mevcut ve her biri sisteminize farklı yollarla zarar verebilir.
Zararlı Yazılım Türleri
Zararlı yazılımlar, sisteminize zarar vermek için tasarlanmış programlardır. İşte en yaygın türleri ve örnekleri:
Virüs: Biyolojik virüsler gibi yayılır, sistemdeki açıkları tarar ve zarar verir. I Love You virüsü, e-posta ekiyle bulaşarak dosyaları bozup 10 milyondan fazla bilgisayara yayıldı.
Truva Atı: Zararsız gibi görünür ama arka planda zararlı işlemler yapar. Zeus, 3,6 milyon ABD bilgisayarından banka bilgilerini çaldı.
RAT (Remote Access Trojan): Uzaktan erişim sağlar; kamera, klavye ve fareyi kontrol edebilir. BlackShades, 500.000 bilgisayara bulaşarak kara borsada 40 dolara satıldı.
Arka Kapı: Sisteme gizli giriş noktaları ekler. 2024’te Çinli hackerlar, ABD’nin telefon dinleme arka kapısına sızdı; SSH’ye yerleştirilen bir arka kapı ise son anda fark edildi.
Solucan: Ağ açıklarıyla kendini yayar. MyDoom, 1 milyon bilgisayara bulaşarak DDoS saldırıları düzenledi.
DDoS (Dağıtık Hizmet Reddi): Botnet’lerle (bulaşmış cihaz ağlarıyla) hedef bilgisayarı aşırı istekle çökertir.
Casus Yazılım: Verilerinizi gizlice toplar. HawkEye Keylogger, klavye girişlerinizi ve şifrelerinizi çaldı.
Tarayıcı Ele Geçirme: Tarayıcı ayarlarını (arama motoru, ana sayfa) değiştirir, reklam geliri elde eder.
RAM Scraper: RAM’deki geçici verileri (örneğin kart bilgilerini) çalar. BlackPOS, POS sistemlerini hedef aldı.
Ransomware (Fidye Yazılımı): Dosyaları şifreler, ödeme talep eder. WannaCry, 300 dolar fidye istedi.
Wiper: Verileri siler, zarar vermeyi amaçlar. Shamoon, Saudi Aramco’nun 30.000 bilgisayarını etkileyerek bir haftalık kayba neden oldu.
Malvertising: Güvenilir sitelerdeki kötü niyetli reklamlarla bulaşır.
Sahte Güvenlik Yazılımı: Virüs varmış gibi kandırıp zararlı yazılım yükletir.
Reklam Yazılımları: Sisteme reklam bombardımanı yapar; kurulum sırasında “ileri” tuşuna basmakla bulaşabilir.
Sosyal Mühendislik: Psikolojik manipülasyonla kandırır. Alt dalları:
Oltalama (Phishing): Sahte e-posta veya dosyalarla (örneğin RAR içindeki PDF’lerle) bulaşır.
Kaba Kuvvet: Şifrenizi tahmin eder, sosyal medya bilgilerinizden ipucu alır.
Rootkit: İşletim sisteminden gizlenir. Stuxnet, İran’ın nükleer tesislerini sabote etti.
Dosyasız Zararlı Yazılım: Dosya bırakmadan çalışır, iz bırakmaz.
Kripto Para Ele Geçirme: Cüzdanınızı hedefler.
Kripto Para Kazma: Arka planda işlemcinizi kullanarak kripto para kazanır.
Virüsten Korunma Yolları
Bu tehditlerden korunmak için pratik adımlar atabilirsiniz:
Antivirüs Kullanın: Windows Defender gibi temel bir araç bile işe yarar; gelişmiş koruma için Bitdefender gibi yazılımlar önerilir.
Kaynak Doğrulama: Bilmediğiniz e-posta eklerini (EXE gibi) çalıştırmayın, yazılımları resmi kaynaklardan indirin.
Reklam Engelleyici: UBlock Origin (Firefox) veya Lite (Chrome) ile reklam kaynaklı bulaşmaları önleyin; FBI bile bunu öneriyor.
Güncellemeler: Sistem açıklarını kapatmak için düzenli güncelleme yapın.
Fiziksel Güvenlik: Kamera ve mikrofonu fiziksel anahtarla kapatın.
Gereksiz Protokoller: Kullanmadığınız SSH gibi hizmetleri devre dışı bırakın.
Bağlantı Kontrolü: E-posta linklerine tıklamayın, adresi manuel girin; şüpheli siteleri ScamAdviser’da tarayın.
Yedekleme: Fidye saldırılarına karşı düzenli yedek alın; saldırganlar sözünü tutmayabilir.
Şifre Güvenliği: Şifre yöneticisi ve iki faktörlü doğrulama kullanın.
Virüsü Tespit Etme ve Temizleme
Virüs bulaştığını nasıl anlar ve temizlersiniz?
Antivirüs Taraması: Windows Defender veya Bitdefender ile tam tarama yapın. Ancak akıllı virüsler gizlenebilir.
Performans İzleme: Sisteminiz sebepsiz yavaşlıyorsa, Görev Yöneticisi’nde şüpheli işlemleri araştırın ve kaldırma yöntemlerini internetten bulun.
Garip Dosyalar: Bilmediğiniz dosya/klasörleri internette aratın, virüs izi olabilir.
Ağ Trafiği: Wireshark veya Portmon ile anormal trafik tespit edin.
Sistem Günlükleri: Windows’ta Olay Görüntüleyici, Linux’ta Journalctl, MacOS’ta Konsol ile şüpheli aktiviteleri kontrol edin.
Bilgisayar virüsleri, basit reklam yazılımlarından sistem silen wiper’lara kadar geniş bir yelpazede tehdit oluşturur. Korunmak için dikkatli olmak, güncel araçlar kullanmak ve yedekleme yapmak kritik. Virüs bulaştığında ise hızlı tespit ve temizleme hayat kurtarır. Teknolojiyle iç içe yaşadığımız 2025’te, bu bilgiler dijital güvenliğiniz için bir kalkan olabilir.